39 yıldır süren hukuksuzluk hali: 12 Eylül

img

DİYARBAKIR – 12 Eylül Darbesi döneminde Diyarbakır Cezaevi’nde kalıp, ağır işkenceler gören isimler, aradan 39 yıl geçmesine rağmen devlet ve hukuk adına halen değişen bir şey olmadığını ifade etti.

Üzerinden 39 yıl geçen 12 Eylül Askeri Darbesi, vücut bulan hukuksuzluk hali içerisinde işlenen cinayetler, yapılan idamlar, kötü muamele ve insan hakları ihlalleriyle Türkiye tarihinin en karanlık sayfaları olarak kayıtlara geçti. Bu dönemde ağır bedeller ödeyen bir kesimlerden biri de Kürtler oldu. Döneme dair hafızalara kazınıp, sembolize eden mekanların başında ise Diyarbakır 5 Nolu Cezaevi geldi.
 
3 KİPRİT ÇÖPÜ…
 
Diyarbakır zindanında ağır işkencelere maruz kalan tutuklulardan Mazlum Doğan, cezaevi koşullarını protesto eden 21 Mart 1982’de ardından 3 kibrit çöpü bırakarak hayatına son verdi. Doğan’ın bıraktığı direniş ruhunu ise tarihe “Dörtler” olarak adlarını yazdıran Ferhat Kurtay, Eşref Anyık, Mahmut Zengin ve Necmi Öner takip etti. Yapılan insan dışı uygulamalara karşı 14 Temmuz 1982’de başlatılan ölüm orucu eyleminde ise eyleme öncülük eden Mehmet Hayri Durmuş’la birlikte, Kemal Pir, Ali Çiçek ve Akif Yılmaz yaşamlarını yitirdi. Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’nde 1981-84 yılları arasında tam 34 tutuklu yaşamını yitirdi.
 
O dönem burada kalan, uygulanan vahşete maruz kalıp, tanıklık eden isimler arasında yer alan Ahmet Candan ve Ahmet Andıç, o dönemi anlattı. 
 
12 Eylül darbesinden 4 ay önce tutuklanıp Diyarbakır Cezaevi’ne konulduğunu belirten Ahmet Candan, 65 yıllık yaşamının farklı dönemlerinde tam 17 yıl cezaevinde kaldığını paylaştı. Candan, Diyarbakır Cezaevi’nde o dönem maruz kaldığı işkenceleri ise şu sözlerl dile getirdi:
 
“Cezaevindeyken aniden sesler geldi. Bu ses postaların sesiydi. Birden bulunduğumuz koğuşlara girdiler ve hepimizi sıraya dizip işkenceden geçtiler. Aradan 3 gün geçtikten sonra daha önce orada çalışan bütün gardiyanların yerine kendisini cezaevine gönüllü yazan kişileri getirdiler. Ve o günden sonra işkence başladı.  Kaba dayaktan psikolojik dayağa kadar her şey vardı. Anlatmaya kalksak bunu ne kaydedecek kaset ne de yazacak kitap vardır. 
 
‘DİRENENLER SAYESİNDE TOPLUM AYAKTA’
 
3 yıl boyunca kesintisiz bir şekilde 24 saat işkence yapıldı. İşkence yapanlar o kadar insanlıktan çıkmışlardı yeni yeni teknikler çıkarıyordu. Elektrik verme, falakaya yatırma, çıplak bir şekilde yürütüp marş okutmak, dışkı yedirme bunlar sadece bazıları. Bunlar toplumun da bildiği şeyler.” 
 
Diyarbakır zindanının toplumun zihninden işkencenin yanı sıra direnişi de anımsattığını vurgulayan Candan, o gün direnenler sayesinde bugün toplumun ayakta kalabildiğini ifade etti.
 
‘DEĞİŞEN BİR ŞEY YOK’
 
12 Eylül’de yaşadıklarının daha dün gibi aklında olduğunu dile getiren Candan, “Aradan 39 yıl geçmesine rağmen halen devlet ve hukuk adına değişen bir şey yok. Hukuk halen aynı hukuk.  Zaten 12 Eylül Anayasası halen yürürlükte. Cezaevlerindeki durum ise, daha da kötü bir hal almış durumda. Daha önce cezaevinde yıllarca birlikte kaldığım bir arkadaşım bu süreçte 7 ay cezaevinde kaldıktan sonra dışarı çıkar çıkmaz yurt dışına çıktı, ‘Bir daha cezaevine giremem’ diyerek. Durum bu kadar kötü, hukuk bu kadar kötü. Ama o zaman da yılmadık şimdi de yılmayacağız” ifadelerini kullandı. 
 
‘MUHALEFETİ BASTIRMAK İSTEDİLER’
 
Ahmet Andıç ise, o dönem Diyarbakır’ın Dicle ilçesinde öğretmenlik yaparken tutuklanıp, cezaevine konuldu.
 
Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana darbe mekaniğinin varlığı hep koruduğunu dile getiren Andıç, 12 Eylül’e uzanan süreci şöyle özetliyor: “70’li yıların ortalarında ülkede Kürt halkının, diğer emekçi sınıfların mücadelesinin yükseldiği, giderek örgütlü bir topluma doğru evrilmenin olduğu yani mevcut düzenin kabuğunu yırtmaya çalışan, daha demokratik, daha uygar bir ülkeye yönelik devrimci çıkışlar yükseldi. Yönetilenlerde eskisi gibi yaşamak istemiyordu. Daha iyi bir düzen, daha ilerici bir düzende yaşama isteği yükseldi. Böylesi bir ortamda Türkiye’de egemen güç ve bu egemen gücün arkasına saklanan emperyalist güçler devreye girdi. Halkı korkutup, yükselen muhalefeti bastırıp, sokaklardaki demokrasi isteyen insanları evlerin içine hapsetmesiyle bir zapturapt dönemine gidilmeye başlandı. Sonuç olarak da 12 Eylül 1982’de bir askeri darbe gerçekleşti.”
 
KÖYDE UĞRADIĞI İŞKENCEYİ CEZAEVİNDE DE GÖRDÜ
 
Cezaevine girmesiyle birlikte işkence tanıştığını kaydeden Andıç, “Bizim köye darbenin 3’üncü günü askeri operasyon başlatıldı. Köy mermi yağmuruna tutulmuştu. İşkenceyle köylülere işte dışkı yedirme gibi her türlü pislik yapıldı. O dönemde erkeklerin cinsel organına ip takılarak kadınlara çektirmelere varan akıl almaz her türlü vahşet uygulandı” dedi.  Andıç, cezaevinde uygulanan işkencelerin ise gösterilen direnişlerden sonra ancak azaldığını kaydetti.
 
Askeri darbenin toplumda büyük travmalara yol açtığını söyleyen Andıç, özellikle kendilerinden sonraki kuşakların geçmişle bağının koparılmasının kendilerinde derin izler yarattığını ifade etti. 12 Eylül ile bugünü de kıyaslayan Andaç, günümüzde 12 Eylül’ü aşan bir uygulamanın var olduğunu da belirtti.
 
MA / Fethi Balaman
 

Diğer başlıklar

17:45 HRW: Suriye’de Türkiye destekli gruplar çok sayıda hak ihlalinde bulundu
17:34 Gergerlioğlu: OHAL Komisyonu insanları aldatma komisyonudur
17:05 Öldürülen kaymakamın yakın koruması ‘Emniyet amiri öldürttü’ demiş!
16:53 Küçük Hüseyin'in katil zanlısı ifade vermedi
16:40 'Savaşa hayır' dediği için tutuklanan Esin Kavruk’a tahliye
16:34 5 ilde kar ve sağanak yağış bekleniyor
16:33 Özçelik ailesine taziye ziyareti
16:32 Mahkeme başkanından gazeteciye: Savunmanı sonlandırırım
16:29 TTB ve 47 tabip odasından ortak açıklama: İstismara evlilik affı kabul edilemez
16:11 Polisin yerde sürüklediği Barış Annesi hakkında yeni bir soruşturma
16:00 HDP Sözcüsü Kubilay’a 301’den soruşturma
15:23 Öcalan’ın avukatlarından yeni görüşme başvurusu
15:18 SES: Grup Yorum üyeleriyle görüşülsün
15:15 KESK: OHAL Komisyonu lağvedilmeli
14:57 ‘Kürdistan’ yazılı broşüre takipsizlik
14:17 Birleşik Metal-İş’ten son çağrı: Grev kapıda
14:08 Türkiye’nin yolsuzluk algı endeksi gerilemeye devam ediyor
14:06 Akdemir’in duruşması ertelendi
13:55 Yeni Demokrasi gazetesine toplatma kararı
13:52 Cizre'de HDP'lilerin yargılandığı davanın ilk duruşması görüldü
13:44 Kürt siyasetçi Bulgaristan’da gözaltına alındı
12:28 YSK’nin son üyesi de belli oldu
11:53 Skandal kayyım kararı Danıştay'a taşındı
11:48 ‘Bitlis’te güvenlik gerekçesiyle kesilen ağaçlar toprağa gömülüyor’
11:43 KÜRDSİAD davasında yakalama kararı
11:40 Gazeteci Kırkaya: Akit hedef gösterdikten sonra dava açıldı
10:54 Van'daki 'eylem ve etkinlik yasağı' yine uzatıldı
10:16 HDP’li Önlü: Demokratik Cumhuriyeti inşa edecek kadroları açığa çıkaracağız
10:16 Açlık grevine destek verenlere açılan soruşturmaya takipsizlik
10:12 Torba kanun Meclis'ten geçmeden yönetmelik değiştirildi
10:08 Ankara’da 4.5 şiddetinde deprem
10:04 Şa Performans İzmir'de sahne alacak
10:03 Çınar’da 8 yaşındaki çocuk ölü bulundu
09:32 Tarihin üstüne beton döküldü: Rapor istenmedi, bilirkişi incelemedi
09:23 Asrın Hukuk Bürosu’ndan AYM’ye İmralı başvurusu
09:16 'Devlet aklı birleşip Dersim'de kadınlara savaş açtı'
09:13 Amedspor Başkanı Kılavuz: Ciddi bir kuşatma altındayız, takıma sahip çıkın
09:10 Nuriye Gülmen'den Grup Yorum için çağrı
09:06 Siyasetçilerden Kanal İstanbul yorumu: Borç yükü onlarca yıla yayılacak
09:06 Kürtçe öğrenen Trabzonlu: Dil algımızı da değiştirecek
09:05 8 bin yıllık tarih maden ocaklarının tehdidi altında
09:04 'Vergi değil haraç alıyorlar'
09:02 Kayyımın müdürü 11 yıl cezaya rağmen tutuklanmadı
09:00 Yazar İşler: Asimilasyon evimizin içerisine kadar sirayet etti
09:00 23 OCAK 2020 GÜNDEMİ
22/01/2020
23:15 İran'da 5.2 büyüklüğünde deprem
22:32 Manisa’da 5.4 büyüklüğünde deprem
22:19 Trablus ve çevresi uçuşa yasak bölge ilan edildi
22:02 Kırıkkale Üniversite Hastanesi’nde 20’den fazla hasta görme yetisini kaybetti
21:03 İhraçlara karşı yapılan oturma eylemi 132. haftasında
20:20 Trump, Salih ve Barzani ile görüştü
20:13 Türkiye ‘2019 Demokrasi Endeksi Raporu’nda 110. sırada
20:05 Kayıp Gülistan Doku’yu arama çalışmaları 18. gününde
19:57 Libya Ulusal Ordusu Türkiye’ye ait İHA düşürdü
19:15 Katledilen Büşra Yabaşkul’u kadınlar uğurladı
19:09 HSK: FETÖ ihbarları titizlikle inceleniyor
19:01 Kadınlardan katliamlara karşı insan zinciri
18:43 HDP’den Yüksekova’da halk şöleni
18:27 Somalı maden işçileri ödenmeyen tazminatları için yürüdü
18:18 TCDD'den YHT biletlerine zam
17:30 İBB’den kar uyarısı
17:27 Sevda Gürler'i katleden erkeğe tahliye
17:04 HDP’liler kayıp Keldani çift için incelemelerde bulundu
16:42 Küçük Hüseyin’i öldüren zanlının duruşması yarın başlıyor
16:13 YSK’nin 5 üyesi kesinleşti
16:08 Hasta tutuklular için Meclis İnsan Hakları Komisyonu'na başvuru
16:02 Kürt tiyatro grupları: Kürt Dil ve Kültür Ağı’nın manifestosunu yaşamımızda esas alacağız
15:52 Melike Demirok için bir araya geldiler: Yasta değil isyandayız
15:52 Akşener: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi tutmadı
15:51 12 barodan Gezi davası açıklaması
15:12 Alevilerden saldırılara karşı ortak tutum
15:08 Gazeteci Zeyrek'e ajanlık teklifi Soylu’ya soruldu
15:06 ‘Geleceğe nefes’ sloganıyla dikilen 10 milyon fidan kurudu
15:05 Kayyım Güzeloğlu, Mızraklı’nın kitaplarına el koydu
15:04 Başaran: Cezaevleri Guantanamo kamplarına dönüştü
14:44 'Sorumlular yargılansın'
14:38 'Esat Oktay'ın 'Haydar'ı döndü'
14:27 İHD Tarsus Cezaevi Raporu'nu açıkladı: İnsan insanlığından utanıyor
14:18 Diyarbakır’da suya neden yüzde 330 zam yapıldı?
14:17 Meclis yine toplanamadı
13:51 Mardin’de kayyımın su zammı yargıya taşındı
13:14 Dündar: TOKİ Nusaybin’de evleri teslim etmiyor
13:10 Bekçilere kimlik sorma ve adli görev verilmesini içeren teklif Meclis’te
12:09 Askerden 26 yıl önce firar eden bir kişi gözaltına alındı
11:35 Evdeki işkencede burnu kırılan Resul Eken gözaltına alındı
11:34 DAİŞ hala küresel bir tehdit
11:03 ‘Adalet Yürüyüşü’ başlatan Çetinkaya’ya psikolojik işkence iddiası
09:52 Tarihe geçen bir direniş: Tariş
09:40 Sanayicilerden lokavt kararı
09:39 ‘Kürtler dil ve kültür için bir arada olmalı’
09:38 Mızraklı ve Yılmaz’ı tutuklatan itirafçı Ayverdi’ye beraat istendi
09:29 Mardin kayyımı hayali meclis kurup müftülüğe arsa tahsis etti
09:17 Türk: Saldırıları bertaraf etmek için güçlü bir birliğe ihtiyaç var
09:15 Emekli olduktan sonra ihraç edildi, şimdi banka hesabı açamıyor
09:15 Diyarbakır’da yoksulluğun fotoğrafı: Ekmek bulamayınca 8 gün makarna yedik
09:14 Bağlar Belediyesi 228 bin TL’ye alınacak malzemeyi 825 bin TL’ye ihale etti
09:13 Tarihi yemenicilik canlanıyor
09:12 Jülide Kural: Konuşmaya, tartışmaya, anlamaya ihtiyacımız var
09:09 Grup Yorum üyelerinin aileleri: Çocuklarımızın çığlıkları duyulsun
09:08 Kemal Kurkut’un sanığı: TEM Şubeden 2 polisin ismini verdim, işlem yapılmadı